Els van Steijn is auteur, coach en expert op het gebied van familieopstellingen en systemisch werk. In haar bestseller De fontein, vind je plek, en haar recente boek De fontein, vier je leven, neemt ze je mee op een reis naar je eigen familiesysteem. Ze heeft een helder doel: mensen helpen hun eigen plek in te nemen, zodat het kan stromen. Met de fontein als krachtige metafoor laat Els zien hoe onze familiesystemen vaak onbewust invloed hebben op ons dagelijks leven, onze relaties en ons welzijn. Els van Steijn deelt met ons haar visie op hoe je jezelf kunt bevrijden van onbewuste familiedynamieken, en ze vertelt hoe je jouw leven volledig kunt omarmen door op jouw eigen plek in het systeem te gaan staan. Laat je inspireren!
‘Als iets echter vaak terugkomt en je dus structureel tegen iets aan loopt, dan is de kans groot dat je de oplossing moet zoeken in je familiesysteem’
Els, je legt in jouw werk veel nadruk op het belang van het innemen van je eigen plek binnen het familiesysteem. Kun je uitleggen wat dat betekent en wat volgens jou de belangrijkste signalen zijn dat iemand niet op zijn of haar plek staat?
‘Ik hecht er zoveel belang aan dat mensen meer op hun eigen plek komen te staan, omdat je dan op een juiste manier je energie kan gebruiken, in plaats van dat jouw energie wegsijpelt door frustraties. Als je op jouw plek in de fontein staat – de fontein gebruik ik als metafoor voor jouw familiesysteem – dan voel je meteen dat het leven een stuk gemakkelijker verloopt. Je bent veel meer verbonden met je familiesysteem dan je denkt, met alle onbewuste loyaliteiten van dien. Om die samenhang te kunnen visualiseren heb ik de metafoor van de fontein bedacht. De fontein bestaat uit verschillende bakken, waarbij iedere generatie een eigen bak heeft. Als je goed op jouw plek staat, dan zit je in de bak onder die van je ouders. We kunnen uittekenen dat mensen bij wie het in de basis goed gaat, stabiel op hun plek staan. Zo kunnen we ook uittekenen dat mensen die structureel last hebben van bepaalde zaken, zoals moeite met autoriteit, een groot schuld- of juist een sterk verantwoordelijkheidsgevoel, niet op de juiste plek staan. Iedereen heeft weleens pech, dat is ook niet zo zorgelijk. Dat hoort gewoon bij het leven. Als iets echter vaak terugkomt en je dus structureel tegen iets aan loopt, dan is de kans groot dat je de oplossing moet zoeken in je familiesysteem. Als je die kennis integreert in je innerlijke houding, dan vertaalt zich dat door naar je dagelijks leven, zowel privé als op zakelijk gebied.
Als je niet op je plek staat dan word je behoeftig. Dan uit je deze behoeftigheid naar je partner, werkgever, overheid en je kinderen. Een baby kan al in de buik voelen of de ouders behoeftig zijn. Dan kan bijvoorbeeld de overtuiging ontstaan: “Ik zal lief en braaf zijn, aangezien mijn mama geen tijd voor me heeft. Ik doe het wel zelf.” Als je kind voelt dat jij niet op je plaats staat, dan gaat het kind voor je zorgen en komt deze onbewust boven je te staan. In een relatie zijn vaak beide partners behoeftig. Die vullen elkaar daarin mooi aan. Wanneer daar een baby bij komt, dan zie je dat die behoeftigheid bij de partner niet meer tot vervulling kan komen, omdat de aandacht naar de baby gaat. Dan gaat de partner deze behoeftigheid elders claimen.’
Lees nu ook: Wat jij wil weten over familieopstellingen
‘Ik zou heel graag familieopstellingen doen met de huidige wereldleiders. Ik ben ervan overtuigd dat wanneer zij op de juiste plek in hun familiesysteem gaan staan, zij vanuit andere patronen zullen leven en leiden’
Als je met de kennis vanuit jouw boek naar de maatschappij kijkt, staat er dan überhaupt wel iemand op de juiste plek?
‘Dat is een goede vraag! Ik wil namelijk niet zeggen dat je geen goed leven hebt als je niet op je eigen plek staat. Alles kost alleen veel meer energie. Ik stond in het verleden ook absoluut niet op mijn plek, waardoor ik wel allerlei talenten heb ontwikkeld die ik anders niet ontwikkeld zou hebben. Zo leer je hard te werken of ontwikkel je emotionele intelligentie. Deze vaardigheden kunnen later dienstbaar zijn aan je levenskwaliteit. Alleen het systemisch werk zorgt ervoor dat de wissels of de stroom onder water goed komt te staan. Dan verloopt alles soepeler. En wat blijkt: er zijn veel mensen die niet goed staan. Ik zou heel graag familieopstellingen doen met de huidige wereldleiders. Ik ben ervan overtuigd dat wanneer zij op de juiste plek in hun familiesysteem gaan staan, zij vanuit andere patronen zullen leven en leiden. Wat we ook kunnen uittekenen aan de hand van een opstelling is dat mensen die té spiritueel zijn, vaak nog iets uit te zoeken hebben met hun vader. Als je nog iets te doen hebt met je vader en je hebt hem dus nog geen plek gegeven, dan ga je wegzweven en mis je de innerlijke stevigheid en standvastigheid in jezelf. Je krijgt die standvastigheid niet van je vader, dus zoek je het elders.’
‘De systemische krachten en patronen die vanuit de disbalans in je familiesysteem ontstaan, hebben een enorme kracht’
Hoe kan je aan de slag als je doorhebt dat er structureel iets niet lekker loopt?
‘De eerste stap is erkennen dat het niet lekker loopt. Veel mensen leven nog vanuit hun overlevingsmechanismen en beweren dat het goed met hen gaat, terwijl achter deze façade veel meer aan de hand is. Als je kan erkennen dat je ergens structureel last van hebt, dan is de tweede stap om een familieopstelling te doen. Dit geeft de mogelijkheid om dieper inzicht te krijgen in wat er in jouw systeem speelt en in welk krachtenveld jij je bevindt. Zo wordt er iets zichtbaar wat je niet met je hoofd kan bevatten of zien. Je kan eindeloos cognitieve therapie volgen, maar soms ligt het probleem op een ander vlak. De systemische krachten en patronen die vanuit de disbalans in je familiesysteem ontstaan, hebben een enorme kracht. Er zijn drie manieren waarop je stijgt in de fontein en dus niet op jouw plek staat. De eerste heeft betrekking tot het zorgen voor je ouders, waardoor je dus boven hen komt te staan. Bij de tweede variant heb je een oordeel over je papa of mama en de derde is de onbewuste identificatie – daar kan je zelf niet zo goed inzicht in krijgen.’
Lees nu ook: Bridget Maasland: eerlijk en open over ouder worden
Wat bedoel je met onbewuste identificatie?
‘Een onbewuste identificatie betekent dat je in een dynamiek terechtkomt die eigenlijk bij iemand anders hoort, vaak uit een eerdere generatie. Dit kan soms meerdere generaties teruggaan. Het zogenaamde familiegeweten waakt over dit systeem en heeft als doel om de gehele club bijeen te houden. Het familiegeweten kiest dan willekeurig iemand die een onbewuste identificatie met die persoon aangaat. Stel dat er vroeger iemand is buitengesloten – bijvoorbeeld een miskraam waar niet over werd gesproken. Niet genomen rouw zorgt voor buitensluiting. Dit leidt ertoe dat later iemand in de familie, volledig onbewust, die plek gaat innemen. Daarbij is het van belang dat jij jouw eigen pijn gaat dragen en niet die van iemand anders. Als je iemand buitensluit, dan levert dat altijd gedoe op.
Een systeem wil compleet zijn, dus op het moment dat iedereen erbij hoort, dan ontstaat er rust. De fontein doet niet aan ethiek. Dat is het lastige van het systemisch perspectief. Iemand kan heel nare dingen hebben gedaan, maar niemand mag buitengesloten worden in een systeem. Het hoeft niet opgelost te worden, maar er moet wel erkend worden dat iets gegaan is zoals het is gegaan.’
‘Zonder dat ik het doorhad, saboteerde ik mijn eigen geluk, omdat ik mijn oma onbewust trouw wilde blijven’
Wat gebeurt er als je onbewust geïdentificeerd bent met iemand anders?
‘Als jij op een plek van iemand anders staat, dan val je in de dynamiek: “Het zal mij niet beter vergaan dan jij.” Hierdoor zal je jouw dagelijks leven saboteren. Als het je te lang goed gaat, dan laat je als het ware die overtuiging in de steek. Onbewust sta je dat jezelf niet toe, dus als het een lange tijd goed gaat, dan ga je op een gegeven moment domme dingen doen en gebeurt er weer iets waardoor het minder goed met je gaat. Ik denk dat heel veel mensen vanuit die onbewuste identificatie leven. Een vrouw in mijn praktijk zei eens dat ze helemaal klaar was met haar moeder. Die moeder nam een slachtofferrol aan en iedere keer als ze haar uit het moeras trok, dan zakte ze er weer in. In de opstelling bleek dat die moeder onbewust geïdentificeerd was met slachtoffers. Haar oordeel over haar moeder veranderde direct toen ze dit doorhad, want voor hetzelfde geld had zij zelf dat systemisch lot gehad. Door een opstelling te doen krijg je dus een helder inzicht in wat er zich in de diepte in het systeem afspeelt.’
Wil je het gehele interview van Els van Steijn lezen? Bestel dan de 14e editie Embrace hier.
Meer te weten komen over Els en de Fontein? Volg haar dan op instagram op @elsvansteijn_defontein en neem een kijkje op haar website Elsvansteijn.nl